Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), dokuz yıldır tutuklu olan Osman Kavala’nın ikinci başvurusuna ilişkin kararını açıkladı ve derhal serbest bırakılmasına karar verdi.
Mahkeme, Kavala hakkındaki mahkumiyet kararının “yok hükmünde” olduğunu açıkladı ve Kavala’nın ihlal edilen haklarını şöyle tespit etti:
- İfade özgürlüğü ve toplantı özgürlüğü
- Adil yargılanma hakkı
- Özgürlük ve güvenlik hakkı
Mahkeme ayrıca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 3’üncü ve 18’inci maddelerinin de ihlal edildiğini tespit etti.
3’üncü madde insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağını düzenlerken 18’inci madde ise kişinin haklarını kullanmasının haksız yere engellenmesini yasaklıyor.
Öte yandan Kavala’nın, yargılamanın süresinin uzunluğuna dair yaptığı başvuru ise kabul edilemez bulundu.
Karar, AİHM’nin temyiz organı olarak görev yapan ve 17 yargıçtan oluşan Büyük Daire tarafından duyuruldu.
Büyük Daire’nin, sivil toplum alanındaki çalışmalarıyla tanınan iş insanı Kavala hakkındaki kararı nihai nitelikte.
TÜRK YARGIÇ KARARA MUHALİF
Kararlar 15’e karşı iki oyla alındı. Muhalif kalan yargıçlar Faris Vehabović ile Türkiye’den seçilen Saadet Yüksel oldu.
Mahkeme, ifade özgürlüğü (10’uncu madde), toplanma ve örgütlenme özgürlüğü (11’inci madde), adil yargılanma hakkı (6’ıncı maddenin 1’inci fıkrası), özgürlük ve güvenlik hakkı (5’inci maddenin 1’inci fıkrası) ile hakların sınırlandırılmasına ilişkin 18’inci maddenin ihlal edildiğine hükmetti. Ayrıca koşullu salıverilme imkânı tanımayan ağırlaştırılmış müebbet cezasının, denetim mekanizması bulunmaması nedeniyle işkence ve kötü muamele yasağını düzenleyen 3’üncü maddeyi ihlal ettiğini tespit etti.
Kararın merkezinde, Kavala’nın 25 Nisan 2022’de verilen ve kesinleşen mahkûmiyetine ilişkin tespit yer alıyor.
Mahkeme, bu mahkûmiyetin “bariz bir adalet reddi” (flagrant denial of justice) oluşturan bir yargılamadan çıktığına hükmetti. Karara göre yargılama, usulün adilliğini ve mahkemelerin bağımsızlık ve tarafsızlık güvencelerini etkileyen ciddi ve temel eksikliklerle sakatlandı. Mahkeme bu eksikliklerin, iç hukukun yorumlanmasında sıradan bir hatanın ötesine geçen bir keyfilik ortaya koyduğunu belirtti.
Bu nedenle Kavala’nın “mahkûmiyet sonrası” tutulmasının 5’inci maddenin 1’inci fıkrası anlamında “hukuki” olmadığına karar verildi.
Mahkeme ayrıca, Türk Ceza Kanunu’nun 312’inci maddesinin Gezi Parkı olayları bağlamında yorumlanma biçiminin, hükmün kapsamını öngörülemez şekilde genişlettiğini ve keyfi müdahaleye karşı asgari korumayı sağlamadığını tespit etti.
“HAPİSTE TUTULURSA İHLAL DEVAM ETMİŞ OLACAK”
Sözleşme’nin kararların bağlayıcılığını düzenleyen 46’ıncı maddesi kapsamında Mahkeme, Türkiye’nin Kavala’yı “mümkün olan en kısa sürede” serbest bırakmasına hükmetti.
Karara göre, bu karardan sonra Kavala’nın hapiste tutulmaya devam edilmesi, tespit edilen ihlallerin sürdürülmesi anlamına gelecek.
Mahkeme ayrıca Kavala’nın ceza mahkûmiyetinin, Sözleşme hukuku bakımından “yok hükmünde” sayılması gerektiğini vurguladı ve Türkiye’nin mahkûmiyetin sonuçlarını ortadan kaldırmasına karar verdi.
“70 BİN AVRO MANEVİ TAZMİNAT”
Türkiye’nin Kavala’ya üç ay içinde 70 bin avro manevi tazminat ve 43 bin 342 avro yargılama gideri ödemesine hükmedildi.
Mahkeme, hükümetin Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolunun tüketilmediği yönündeki ön itirazını reddetti. Yargılama süresine ilişkin şikâyeti ise kabul edilemez buldu. Kavala’nın 5’inci maddenin 4’üncü fıkrası, 6’ıncı maddenin 2’inci fıkrası ve 7’inci madde kapsamındaki şikâyetlerinin ayrıca incelenmesine gerek görülmedi.
NE OLMUŞTU?
Osman Kavala 18 Ekim 2017’den bu yana tutuklu.
AİHM 10 Aralık 2019’daki ilk kararında, tutukluluğun 5’inci maddenin 1’inci ve 4’üncü fıkralarını, ayrıca 18’inci maddeyi ihlal ettiğine hükmetmiş ve Türkiye’nin derhal tahliye sağlaması gerektiğini belirtmişti.
Kavala tahliye edilmeyince Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Şubat 2022’de dosyayı ihlal prosedürü kapsamında Mahkeme’ye taşıdı. AİHM 11 Temmuz 2022’de Türkiye’nin 2019 kararına uyma yükümlülüğünü yerine getirmediğine karar verdi. Bu mekanizma AİHM tarihinde yalnızca ikinci kez kullanılmıştı.
Kavala 25 Nisan 2022’de İstanbul’da ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı; karar temyiz ve istinaf aşamalarından geçerek kesinleşti.
Bugünkü karar Büyük Daire’ye ait ve nihai; temyiz yolu kapalı. Uygulanması Bakanlar Komitesi’nin denetiminde olacak.
